Bielsko-Biała odgrywa kluczową rolę w historii polskiego ewangelicyzmu, o czym najlepiej świadczy Bielski Syjon. Ta wyjątkowa część miasta stanowi zespół ważnych dla lokalnych protestantów budynków, którym podczas zwiedzania „małego Wiednia” warto poświęcić szczególną uwagę.
W istocie, Bielski Syjon to obszar skupiony wokół Placu Marcina Lutra i jego najbliższego otoczenia. To właśnie tu znajdują się obiekty, które najdobitniej przypominają o znaczącej obecności ewangelików w historii miasta.
Kościół Zbawiciela i Pomnik Lutra
Centralne miejsce zajmuje kościół Zbawiciela – świątynia o wyjątkowym znaczeniu. Mianowicie, pod koniec XIX wieku (w latach 1881–1882) kościół przybrał obecną, monumentalną neogotycką formę, z charakterystyczną 55-metrową wieżą. Co więcej, jest on nie tylko kościołem parafialnym, ale także pełni funkcję kościoła biskupiego Diecezji Cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce.
Dlatego też warto uważniej przyjrzeć się jego architekturze:
- Portal główny: Uwagę przyciąga bogato zdobiony neogotycki portal wejściowy z XIX wieku. Natomiast cennym elementem jest starszy, barokowy portal boczny pochodzący jeszcze z XVIII wieku.
- Wnętrze: W trójnawowym wnętrzu wyróżniają się arkadowe empory (balkony), a także cenne wyposażenie. W tym organy wykonane pod koniec XIX wieku przez firmę Gebrüder Rieger oraz neogotyckie żyrandole.
- Wystawy: Ponadto, w nawach można podziwiać gabloty pełne cennych starodruków protestanckich: Biblii, rękopisów, postylli i katechizmów.
Tuż obok kościoła, na placu, stoi jedyny w Polsce pomnik Marcina Lutra. Ten historyczny monument, uroczyście odsłonięty w 1900 roku, symbolizuje szacunek dla wielkiego reformatora.
Zabudowa Placu i Inne Instytucje
Wokół Placu Marcina Lutra znajdują się inne budynki, które świadczą o bogatym życiu społecznym i oświatowym ewangelików:
- Plebania (dawna szkoła): Najstarszą budowlą przy placu jest pochodzący z XVIII wieku budynek dawnej szkoły ewangelickiej. Przy czym obecnie pełni on funkcję plebanii.
- Wyższa Szkoła Administracji (dawna Szkoła Męska): Wzrok przyciąga neorenesansowy gmach dawnej Szkoły Męskiej, który obecnie zajmuje Wyższa Szkoła Administracji.
- Szkoła Podstawowa (dawna Szkoła Żeńska): Podobnie, zabytkowy budynek Szkoły Podstawowej był niegdyś ewangelicką Szkołą Żeńską.
- Inne gmachy: Dodatkowo, na terenie Syjonu znajdują się gmach Domu Opieki (dawnego sierocińca) oraz budynek Prokuratury Okręgowej, zbudowany pierwotnie jako Śląski Ewangelicki Dom Diakonis – ważna instytucja opiekuńcza.
Polecamy: Dworzec kolejowy w Bielsku-Białej
Studnia Pastorów
Ważnym elementem Bielskiego Syjonu jest Studnia Pastorów. Powstała w latach 30. XX wieku z inicjatywy księdza Ryszarda Wagnera. Zaprojektował ją wybitny bielski architekt, Karol Korn – twórca wielu budynków określanych mianem „małego Wiednia”. Studnia miała symbolizować wodę życia, czyli Słowo Boże, a także upamiętniać zasłużonych duchownych.
Początkowo była dedykowana głównie księdzu Teodorowi Haase (pastorowi bielskiemu od 1859 roku i radcy miejskiemu). Z biegiem czasu dodano nazwiska innych zasłużonych postaci. Między innymi: Łukasza Wenceliusa (inicjatora budowy pierwszego bielskiego kościoła ewangelickiego) oraz Jerzego Trzanowskiego – słynnego poety i autora kancjonałów, zwanego „słowiańskim Lutrem”.
Inne Cenne Miejsca
Kompleks Bielskiego Syjonu uzupełnia budynek Ośrodka Wydawniczego Augustana (głównej oficyny wydawniczej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego) i wreszcie historyczny Stary Cmentarz Ewangelicki, oddany do użytku w 1833 roku. Na tej nieczynnej już nekropolii spoczywają ważne dla miasta osobistości, w tym burmistrzowie (np. Karol Ferdynand Sennewaldt) oraz znani bielscy przemysłowcy, tacy jak: Gustaw Förster, Herman Schneider, Gustaw Josephy i Theodor Sixt.
